Qaz Boru Sistemi Nədir?

Qaz boru sistemi təbii qazın paylanmasını təmin edən boru şəbəkəsidir. Qaz hasilat quyularından götürülür, xüsusi emal müəssisələrində emal olunur və daha sonra boru kəmərləri vasitəsilə yaşayış evlərinə və müəssisələrə çatdırılır.

Təbii qazın təhlükəsiz və etibarlı şəkildə istehlakçılara çatdırılmasını təmin etmək üçün qaz boru kəmərləri ciddi texniki və təhlükəsizlik tələblərinə uyğun şəkildə layihələndirilir, tikilir və istismar olunur.

Qaz boru sistemi yalnız borulardan ibarət deyil. Bu sistemə müxtəlif avadanlıqlar, qurğular və qazın təzyiqini, axınını və təhlükəsizliyini idarə edən məntəqələr də daxildir.

Bu məqalədə qazın mənbədən istehlakçıya qədər necə daşındığına və bu prosesin təhlükəsizliyinin necə təmin edildiyinə nəzər salacağıq.

Qaz Boru Sistemi Nədir?

Qaz boru sistemi təbii qazı mənbədən yaşayış və ya kommersiya obyektlərinə çatdıran boru şəbəkəsidir. Borular yeraltı və ya müəyyən hallarda yerüstü şəkildə çəkilə bilər.

Sistemdə qaz müəyyən təzyiq altında nəql olunur. Buna görə də istifadə olunan borular və digər avadanlıqlar sistemin iş rejiminə uyğun seçilməli və quraşdırılmalıdır.

Qaz xəttinin layihələndirilməsi və quraşdırılmasından əvvəl mütəxəssislər qaz sərfiyyatını, obyektin xüsusiyyətlərini, xəttin keçəcəyi marşrutu və tələb olunan təzyiqi nəzərə alırlar.

Daha sonra uyğun boru və avadanlıq seçilir, xətt quraşdırılır və sistem istismara verilməzdən əvvəl müvafiq yoxlamalardan keçirilir.

Qaz Borularının Hazırlanmasında İstifadə Olunan Materiallar

Qaz boru sistemlərində müxtəlif materiallardan istifadə olunur. Hər bir materialın öz üstünlükləri və tətbiq sahəsi var.

Metal borular

Metal borular qaz təsərrüfatında geniş istifadə olunan boru növlərindən biridir. Onlar möhkəmliyi və yüksək təzyiqlərə davamlılığı ilə seçilir.

Lakin metal boruların çəkisi daha çox ola bilər və quraşdırılması bəzi digər materiallarla müqayisədə daha mürəkkəbdir.

PVC borular

PVC — polivinilxloriddən hazırlanmış plastik materialdır. Korroziyaya davamlılığı və nisbətən asan quraşdırılması onun əsas üstünlüklərindəndir.

Lakin PVC-nin temperatur və mexaniki təsirlərə davamlılığı metal borularla eyni deyil. Buna görə də onun istifadəsi konkret texniki və normativ tələblər əsasında müəyyən edilməlidir.

Fiberglas borular

Fiberglas borular möhkəmliyi və müxtəlif təzyiq şəraitində işləmə qabiliyyəti ilə seçilə bilər. Bununla belə, onların qiyməti və quraşdırma xüsusiyyətləri tətbiq sahəsindən asılı olaraq dəyişir.

Təbii Qaz üçün Qaz Borularının Növləri

PE qaz boruları

Polietilen (PE) qaz boruları təbii qazın paylanması sistemlərində geniş istifadə olunan plastik boru növüdür.

PE borular yüngül və elastikdir. Bu xüsusiyyət onların quraşdırılmasını asanlaşdırır. Həmçinin korroziyaya uğramamaları onların əsas üstünlüklərindən biridir.

PE borular metal borularla müqayisədə daha elastik olduğundan müəyyən mürəkkəb marşrutlarda tətbiqi daha rahat ola bilər.

Lakin PE boruların tətbiq imkanları onların təzyiq və temperatur göstəricilərindən, həmçinin konkret layihənin tələblərindən asılıdır.

Alüminium-plastik kompozit borular

Alüminium-plastik kompozit borular iki müxtəlif materialın — alüminium və plastikin birləşməsindən hazırlanır.

Bu kombinasiya boruya həm möhkəmlik, həm də elastiklik xüsusiyyəti qazandıra bilər. Elastiklik xüsusiyyəti müəyyən mürəkkəb quraşdırma şəraitində üstünlük yaradır.

Bununla belə, bu tip boruların seçimi də layihənin texniki göstəricilərinə və tətbiq sahəsinə uyğun aparılmalıdır.

İsti daldırma üsulu ilə sinklənmiş polad borular

İsti daldırma üsulu ilə sinklənmiş polad borular möhkəmliyi və korroziyaya davamlılığı ilə seçilir.

Sink örtüyü polad səthi xarici təsirlərdən qorumağa kömək edir. Bu səbəbdən müəyyən yerüstü və xarici tətbiqlərdə istifadə oluna bilər.

Bununla yanaşı, sink örtüyünün mexaniki zədələnməsi korroziyaya qarşı qorunmanın azalmasına səbəb ola bilər.

Elastik büzməli paslanmayan polad borular

Elastik büzməli paslanmayan polad borular çevik konstruksiyaya malikdir və məhdud məkanlarda quraşdırmanı asanlaşdıra bilər.

Onların əsas üstünlüklərindən biri dar və mürəkkəb sahələrdə istiqamətin dəyişdirilməsinin daha rahat olmasıdır.

Lakin tətbiq zamanı borunun mexaniki davamlılığı, təzyiq göstəriciləri və digər texniki xüsusiyyətləri nəzərə alınmalıdır.

Qara polad borular

Qara polad borular qaz təsərrüfatında geniş tanınan boru növlərindən biridir.

Onların əsas üstünlükləri möhkəmlik və davamlılıqdır. Müvafiq şəraitdə yüksək təzyiqli sistemlərdə istifadə edilə bilərlər.

Digər tərəfdən, qara polad borular nisbətən ağırdır və elastikliyi məhduddur. Bu isə bəzi quraşdırma işlərini çətinləşdirə bilər.

Qaz Xətti Sistemi Necə İşləyir?

Qaz xətti sistemi təbii qazın mənbədən istehlakçıya çatdırılmasını təmin edən bir-biri ilə əlaqəli boru və avadanlıq şəbəkəsidir.

Qaz, sistemin müxtəlif mərhələlərində fərqli təzyiq rejimlərində nəql olunur. Ümumilikdə qaz nəqli sistemini iki əsas hissəyə bölmək olar:

• Magistral qaz kəmərləri — qazı hasilat və ya emal məntəqələrindən regional şəbəkələrə çatdırır.

• Paylayıcı qaz kəmərləri — qazı yerli şəbəkələr vasitəsilə yaşayış və sənaye obyektlərinə çatdırır.

Qaz xətti sisteminin əsas komponentlərinə aşağıdakılar daxildir:

Boru kəmərləri

Qazın bir məntəqədən digərinə daşınmasını təmin edir. Borular yeraltı və ya yerüstü şəkildə quraşdırıla bilər.

Birləşdirici fitinqlər

İki və ya daha çox borunun birləşdirilməsi, istiqamətin dəyişdirilməsi və diametrlərin uyğunlaşdırılması üçün istifadə olunur.

Bura dirsəklər, üçlü birləşdiricilər, reduktorlar və digər elementlər daxildir.

Klapan və siyirtmələr

Qaz axınının idarə olunması və lazım gəldikdə xəttin müəyyən hissəsinin bağlanması üçün istifadə edilir.

Tənzimləyicilər

Qazın təzyiqinin tələb olunan səviyyədə saxlanılmasına xidmət edir. Qazın təzyiqinin düzgün tənzimlənməsi sistemin təhlükəsiz və stabil işləməsi baxımından vacibdir.

Qaz sayğacları

İstehlakçıya ötürülən qazın miqdarının ölçülməsi üçün istifadə olunur.

Qaz Xəttinin Quraşdırılması Zamanı Əsas Məqamlar

Qaz xəttinin quraşdırılması xüsusi diqqət və peşəkar yanaşma tələb edir.

• Qaz xəttinin quraşdırılması müvafiq ixtisas və icazələrə malik mütəxəssislər tərəfindən həyata keçirilməlidir.

• Quraşdırmadan əvvəl qaz xəttinin marşrutu diqqətlə layihələndirilməlidir.

• Boru xəttində kəskin və lazımsız istiqamət dəyişikliklərindən mümkün qədər qaçılmalıdır.

• Birləşmə və armatur elementləri düzgün şəkildə quraşdırılmalıdır.

• Boru kəmərinin mexaniki zədələrdən və digər xarici təsirlərdən qorunması təmin edilməlidir.

• Quraşdırma tamamlandıqdan sonra sistem müvafiq sınaq və yoxlamalardan keçirilməlidir.

• Sistem istismara verilməzdən əvvəl təhlükəsizlik tələblərinə uyğunluğu yoxlanılmalıdır.

Qaz Boru Sistemlərində Ən Çox Rast Gəlinən Problemlər

Qaz boru sistemlərində uzunmüddətli istismar nəticəsində müxtəlif texniki problemlər yarana bilər.

Korroziya

Metal borular zamanla korroziyaya məruz qala bilər. Bu səbəbdən boru kəmərlərinin vəziyyəti mütəmadi olaraq yoxlanılmalıdır.

Birləşmə yerlərində sızmalar

Boru birləşmələrinin düzgün icra edilməməsi qaz sızmasına səbəb ola bilər. Buna görə birləşmələrin keyfiyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Təzyiq problemləri

Sistemdə qaz təzyiqinin normadan yüksək və ya aşağı olması avadanlıqların işinə təsir göstərə bilər. Təzyiq göstəriciləri müvafiq avadanlıqlarla nəzarətdə saxlanılmalıdır.

Klapan və armatur nasazlıqları

Köhnəlmiş və ya nasaz armatur qaz axınının düzgün idarə olunmasına mane ola bilər.

Boru xəttinin zədələnməsi

Mexaniki təsirlər, tikinti işləri və digər xarici faktorlar boru xəttinin zədələnməsinə səbəb ola bilər.

Qaz sızmasından şübhələndikdə problemi özünüz həll etməyə çalışmaq əvəzinə qaz təchizatını təhlükəsiz şəkildə dayandırmaq və müvafiq peşəkar xidmətə müraciət etmək lazımdır.

Nəticə

Qaz sistemi yalnız boruların birləşdirilməsindən ibarət deyil. Boru kəmərləri ilə yanaşı, təzyiq tənzimləyiciləri, klapanlar, fitinqlər, ölçü cihazları və digər texniki avadanlıqlar birlikdə vahid qaz təsərrüfatı sistemini formalaşdırır.

Bu sistemin təhlükəsiz və etibarlı işləməsi üçün düzgün layihələndirmə, keyfiyyətli avadanlıq, peşəkar quraşdırma və mütəmadi texniki nəzarət vacibdir.

Məhz buna görə qaz təsərrüfatında hər bir detalın düzgün seçilməsi və tətbiqi ümumi sistemin təhlükəsizliyi və effektivliyi baxımından mühüm rol oynayır.